Ekran Kartı Fiyatları Nasıl Uçtu: Madencilik, Fırsatçılar ve İnanılmaz Fiyatlar

Kıtlığın zirve yaptığı dönemde, liste fiyatı $500 olan ekran kartları mağazalarda bulunabildikleri takdirde bu fiyatın 3 katına satılıyordu. Son 10 yılda piyasa, resmî fiyatların gerçeklikle bağını neredeyse tamamen kopardığı 2 büyük fiyat artışı dalgası yaşadı. Ekran kartı fiyatlarının nasıl değiştiğini, ani sıçramalara neyin yol açtığını ve liste fiyatının neden artık güvenilir bir ölçüt olmadığını inceleyelim.

Sonrasında yaşanan çılgınlığın boyutunu anlamak için madencilik patlamalarından önce piyasanın nasıl göründüğünü hatırlamakta fayda var. O dönemde de yeni ürünlerin çıkışında stok sıkıntısı yaşanıyordu: 2016'da GTX 1080 ilk başta yalnızca $699 fiyatlı Founders Edition olarak bulunabiliyordu; GTX 1070'i bulmaksa haftalarca neredeyse imkânsızdı. Ancak birkaç ay içinde arz normale döndü ve liste fiyatı yeniden gerçekçi bir ölçüt hâline geldi. GTX 1080 $599, GTX 1070 $379, GTX 1060 ise $249 fiyatındaydı. Mağazaya girip ilan edilen fiyatı ödeyerek bir ekran kartıyla çıkabiliyordunuz.

Her birkaç yılda bir yeni nesil piyasaya çıkıyor, eski modeller ucuzluyor ve yükseltme yapmak sıradan bir hâl alıyordu. Liste fiyatı gerçekten bir şey ifade ediyordu: perakende satışlardaki fiyat farkları makuldü, NVIDIA'nın referans tasarımını kullanan Founders Edition kartlar ise bunun üzerine yalnızca $50–100 ekliyordu. Hepsi bu kadardı. Mağazaların önünde bekleyenler, çekilişler, botlar ya da fırsatçılar yoktu. Bu “normal” dönem, karşılaştırma için bir temel sunuyor. Piyasa çok geçmeden iki kez altüst olacaktı.

Önce kısaca açıklayalım. Ethereum gibi kripto paralar madencilik yoluyla üretiliyordu: bilgisayarlar matematik problemlerini çözmek için yarışıyor, başarılı olanlar ağ tarafından coin'lerle ödüllendiriliyordu. Ekran kartlarının bu iş için ideal olmasının bir nedeni vardı. Normalde oyunlardaki pikselleri işleyen binlerce paralel işlem çekirdeği, olası çözümleri denemekte de aynı derecede başarılıydı. Ethereum'un algoritması GPU'larda çalıştırılabildiği sürece, her oyun ekran kartı fiilen küçük bir para basma çiftliğiydi. Böylece oyuncular, donanımı gelir elde etmek için kullananlarla rekabete girdi.

İlk dalga (2017–2018). İlk büyük patlama, Ethereum'un 2017 başında yaklaşık $8 olan fiyatının yükselerek 2018 ocak ortasında o dönemki rekoru olan yaklaşık $1430 seviyesine ulaşmasıyla aynı döneme denk geldi. Madenciler orta segmenti kapıştı; çünkü GTX 1060 ve GTX 1070'in yanı sıra Radeon RX 570 ve RX 580, fiyatına göre en iyi performansı sunuyordu. Sonuç tahmin edilebilirdi: GTX 1060/1070 sınıfındaki kartlar önerilen fiyatlarının iki katına, RX 570/580 modelleri liste fiyatlarının 3 katına satıldı; bazı GTX 1070 kartların fiyatı yaklaşık $1300'a ulaştı.

Ardından balon patladı. Aralık 2018'e gelindiğinde Ethereum'un fiyatı çakılarak yaklaşık $83'e indi; bu, ocak ayındaki zirveye kıyasla %94'lük bir düşüştü. Madenciler ekran kartlarını ikinci el piyasasına boca ederken NVIDIA'nın depoları satılmayan yongalarla doldu. Jensen Huang bu durumu “kripto sonrası sersemlik” diye tanımladı ve NVIDIA hisseleri 2018 boyunca değerinin yaklaşık üçte birini kaybetti. SEC de olaya daha sonra son bir not düştü: düzenleyici kurum, NVIDIA'yı 2017–2018'de kripto para madenciliğinin “oyun” gelirlerini ne ölçüde artırdığını yatırımcılara açıklamadığı için Mayıs 2022'de $5.5 milyon para cezasına çarptırdı.

İkinci dalga (2020–2021). İlk dalga sıra dışı bir olay olarak görülebilirdi. İkinci dalga ise 3 ayrı sorunun aynı anda ortaya çıkmasıyla felakete dönüştü. Öncelikle, küresel yarı iletken ve diğer bileşen kıtlığına salgın kaynaklı lojistik aksaklıklar da eklenince fabrikalar talebe yetişemedi ve üretim döngüleri uzadı. NVIDIA da raporlarında bu durumu açıkça kabul etti. İkinci olarak, uzaktan çalışmaya geçiş ev bilgisayarlarına olan talebi patlattı. Üçüncü olarak, Ethereum yeniden yükselişe geçti ve 10 Kasım 2021'de tüm zamanların en yüksek seviyesi olan $4878 'e ulaştı. Arz sınırlıyken oyuncularla madencilerin talebi rekor kırıyordu. Ekran kartlarının piyasadan kaybolma boyutu eşi benzeri görülmemişti: Jon Peddie Research modeline göre madenciler ve spekülatörler yalnızca 2021'in ilk çeyreğinde yaklaşık $500 milyon değerinde, orta ve üst segment 700.000 civarında ayrık ekran kartı aldı. Bu, AIB ekran kartlarının çeyreklik sevkiyatlarının yaklaşık dörtte biriydi. Kartlar mağaza raflarında bir gün bile kalmıyordu.

Kıtlık ve aşırı talep piyasaya üçüncü bir oyuncuyu soktu: fırsatçıları. Eylül 2020'deki RTX 30 serisi lansmanı bunun kusursuz bir örneğiydi. Çevrimiçi mağazaların stokları saniyeler içinde tükendi; ürünlerin önemli bir kısmı oyunculara, hatta madencilere değil, insanlardan daha hızlı sipariş verebilen otomatik botlara gitti. Aynı kartlar kısa süre sonra eBay'de 2–3 kat yüksek fiyatlarla yeniden satışa çıktı. Analist Michael Driscoll'a göre 2021'in başlarında yalnızca eBay ve StockX üzerinden yaklaşık 49500 RTX 30 serisi kart yeniden satıldı; bu satışlar $61.5 milyon gelir ve fırsatçılar için tahmini $15 milyon kâr getirdi.

NVIDIA, ekran kartlarını madencilerden uzak tutmak için teknik kısıtlamalar getirmeye çalıştı. Madencilik performansını yazılımla yarıya indiren LHR (Lite Hash Rate) sürümlerini piyasaya sürerek kartları madencilik çiftlikleri için daha az cazip hâle getirmeyi ve oyunculara daha fazla stok bırakmayı umuyordu. Ancak bu önlem uzun sürmedi: Madenciler başlangıçta kısıtlamayı kısmen aştı; Mayıs 2022'ye gelindiğinde ise onu neredeyse tamamen etkisiz hâle getirmişlerdi. Fiyatlar hâlâ astronomikti.

Döngünün ortasında gelen tek rahatlama beklenmedik bir yerden, Çin'den geldi. Çin yönetimi Mayıs ve Haziran 2021'de kripto para madenciliğine karşı büyük çaplı bir operasyon başlattı. 21 Mayıs'ta Devlet Konseyi , yetkililerden “Bitcoin madenciliği ve ticaretine darbe indirmelerini” istedi; 18 Haziran'da ise Sichuan eyaleti madencilik çiftliklerine kapanma emri verdi. Çin'deki ekran kartı fiyatları neredeyse %45 düştü. RTX 30 serisi kartlarsa haziran ve temmuz aylarında dünya genelinde %12–19 ucuzladı. Ancak küresel düşüşün asıl nedeni yasaktan çok, genel kripto piyasasındaki gerileme, GPU madenciliğinin kârlılığının azalması ve arzın iyileşmesiydi. Her ne olursa olsun, bu yalnızca döngünün ortasındaki kısa süreli bir düşüştü: 2021'in sonuna doğru fiyatlar yeniden tırmanmaya başladı. Asıl çöküş henüz yaşanmamıştı.

15 Eylül 2022'de, yaklaşık 06:43 UTC'de Ethereum The Merge güncellemesini tamamlayarak Proof-of-Work, yani madencilikten Proof-of-Stake, yani stake etmeye geçti. Basitçe söylemek gerekirse, önceden coin'ler ekran kartlarının yaptığı hesaplamalarla “kazılıyordu”. Yeni sistemde işlemleri doğrulama hakkı, coin'lerini ağa kilitleyen kullanıcılara verildi. Ethereum'un enerji tüketimi yaklaşık %99,95 düştü ve Ether'in GPU ile madenciliği de böylece sona erdi. Ekran kartlarına yönelik oyun dışı talebin en büyük kaynaklarından biri ortadan kalktı: GPU'larda Ether madenciliği imkânsız hâle geldi ve madencilik çiftlikleri kapandı. Diğer kripto paralar ekran kartlarıyla kazılmaya devam etti, ancak aynı ölçekte değil.

Fiyatların The Merge'den çok önce düşmeye başladığını belirtmekte fayda var. 2022 boyunca kripto kışı, arzın toparlanması ve yeni GPU nesillerinin beklentisi fiyatları aşağı çekti. Temmuz ayında RTX 3070'in fiyatı $500 liste fiyatına karşılık yaklaşık $530'a inerken bazı Radeon kartlar önerilen fiyatlarının altına düştü. Rakamlar bu eğilimi açıkça gösteriyor: Tom's Hardware'a göre ekran kartı fiyatları The Merge öncesinde, 2022 Haziran sonuna gelindiğinde bile ocak ayına kıyasla yaklaşık %57 düşmüştü. The Merge düşüşü başlatan etken değil, son adımdı: Ether'in ekran kartlarında kazılmasını kalıcı olarak bitirdi ve ikinci el piyasası üzerindeki baskıyı artırdı. Madenciler donanımlarını satmayı sürdürdü, ancak kullanılmış kartlar aniden piyasaya doluşmadı. Sonbahara gelindiğinde RTX 3080 yaklaşık $740 'a satılıyordu; bu, $699 liste fiyatına yakındı. 2 yıl sonra ilk kez alıcılar makul bir fiyata, uğraşmadan ekran kartı alabiliyordu.

Fiyatlar bir o yana bir bu yana savrulurken piyasadaki güç dengesi de değişiyordu. Jon Peddie Research'e göre NVIDIA'nın masaüstü ekran kartı sevkiyatlarındaki payı 2019'un 4. çeyreğinde yaklaşık %69 iken 2025 sonunda rekor düzey olan %94'e çıktı. Aynı dönemde AMD'nin payı yaklaşık %31'den %5'e geriledi. Intel piyasaya ancak 2022'de Arc ürün ailesiyle girdi ve şu anda yaklaşık %1 paya sahip.

Rekabet ne kadar azsa piyasa liderinin fiyatları belirleme özgürlüğü de o kadar artıyor. Gelinen noktada lideri dizginleyebilecek neredeyse kimse kalmadı.

The Merge'in ardından gelen rahatlama uzun sürmedi. 2025–2026'da ekran kartları yeniden lüks ürünlere dönüştü; perakendeciler liste fiyatı $1999 olan RTX 5090 için $5,000 'a varan fiyatlar istiyor. Ancak bu kez neden farklı. Madenciler ve fırsatçılar artık başlıca sorun değil. Bunun yerine, yapay zekâ patlaması bellek kıtlığına yol açtı. Bu konuya 2026'da Ekran Kartları Neden Bu Kadar Pahalı: Yapay Zekâ Bellek Arzını Nasıl Tüketti başlıklı yazımızda ayrı olarak yer veriyoruz.

Son 10 yılda ekran kartı piyasası, kripto para madenciliği talebinin yol açtığı 2 dalga yaşadı ve şimdi de yapay zekâ altyapısının büyümesinden kaynaklanan yeni bir krizle karşı karşıya. Bu dönemlerin arasında fiyatlar kısa süreliğine liste fiyatlarına yaklaştı, ancak rahatlama uzun sürmedi. Bazı modeller önerilen fiyatlarının katlarına satılırken resmî fiyatlar, alıcıların gerçekte ne kadar ödeyeceği konusunda yine çok az şey söylüyor. Mevcut tahminlere bakılırsa durum yakın zamanda değişmeyecek.

Bugün ekran kartı almayı düşünenler 2026 İlkbaharında Hangi Ekran Kartını Almalı? rehberimize göz atabilir. Ayrı bir yazıda da PC yükseltmenin veya konsol almanın tam zamanı olmasının nedenlerini inceledik.

Aynı tablo iki kez yaşandı: Oyuncu olmayanlardan gelen talep aniden arttı, arz ise buna yetişemedi. 2017–2021 arasında kripto para madencileri çok büyük miktarlarda ekran kartı satın alarak fiyatların 2–3 katına çıkmasına yol açtı. Ardından 2025–2026'da yapay zekâ patlaması yeni bir kıtlık yarattı; ancak bu ayrı bir konu.

Ekran kartları yalnızca grafikleri işlemekle kalmaz, kripto para hesaplamalarında da iyidir. Elbette bu, Ethereum'un GPU'larda çalışabilen bir algoritma kullandığı dönem için geçerliydi. Madenciler gelir elde etmek için binlerce kart satın alarak oyuncularla doğrudan rekabete girdi. JPR modeline göre 2021'in ilk çeyreğinde zirveye ulaşan madenci ve spekülatörler, orta ve üst segment AIB ekran kartlarının çeyreklik sevkiyatlarının yaklaşık dörtte birini aldı.

15 Eylül 2022'de Ethereum madencilik, yani Proof-of-Work sisteminden stake etme, yani Proof-of-Stake sistemine geçti. Böylece Ether'i ekran kartlarıyla kazmak imkânsız hâle geldi. Kripto kışı ve arzın toparlanması nedeniyle fiyatlar 2022 boyunca zaten düşüyordu. The Merge son noktayı koydu: Ether'in GPU ile madenciliğini bitirdi ve ikinci el piyasası üzerindeki baskıyı artırdı.

Fırsatçılar, kıtlık dönemlerinde ürün satın alıp fiyatını yükselterek yeniden satan kişilerdir. 2020–2021'de siparişleri insanlardan daha hızlı vermek için botlar kullandılar, tüm ekran kartı sevkiyatlarını saniyeler içinde satın aldılar ve kartları eBay'de önerilen fiyatlarının 2–3 katına sattılar.

Nedeni değişti. Şimdi bellek arzı yetersiz: Yonga üreticileri üretim kapasitelerini yapay zekâ veri merkezlerine yönlendirdiği için video belleği fiyatları fırladı. Konu, 2026'da Ekran Kartları Neden Bu Kadar Pahalı: Yapay Zekâ Bellek Arzını Nasıl Tüketti başlıklı ayrı yazımızda ayrıntılı olarak ele alınıyor.